Sveti arhiđakon Stefan, prvi od sedam đakona u ranom hrišćanstvu, ostaje upamćen kroz vekove – a njegov praznik donosi običaje i verovanja koja se prenose s kolena na koleno.
Treći dan Božića u Srpskoj pravoslavnoj crkvi posvećen je Svetom arhiđakonu Stefanu, prvom hrišćanskom mučeniku, koji je stradao zbog svoje vere još u ranom periodu hrišćanstva.
Sveti Stefan je bio jedan od sedmorice đakona iz Jerusalima, čiji je zadatak bio da pomaže siromašnima i propoveda novu veru. Njegovo mučeništvo, koje ga je dovelo do smrti kamenovanjem, zabeleženo je u Novom Zavetu i ostaje simbol nepokolebljive vere.
Sveti Stefan je kao propovednik u Jerusalimu izveden iz grada i pogubljen kamenovanjem, zbog čega je u crkvenoj tradiciji poznat kao Prvomučenik. Među onima koji su učestvovali u njegovom stradanju bio je i njegov rođak Savle, koji će kasnije postati apostol Pavle.
Ovaj datum se u tradicijama obeležava kao Stefandan ili Stevanjdan, a često se ubraja u prve značajne dane posle Božića. Sveti Stefan je i prva krsna slava u godini.
U mnogim krajevima praznik je povezan sa brojnim običajima i verovanjima, koji imaju za cilj zaštitu doma i blagostanje u narednoj godini. Među najpoznatijim običajima jeste iznošenje božićne slame iz kuće, koja se potom ostavlja kod stoke, u voćnjacima ili pčelinjacima, jer se veruje da donosi rod i zdravlje, kao i zaštitu od nevremena i grada.
U narodu se ovaj dan često povezuje i sa verovanjem u odbranu od zlih sila, pa ljudi izbegavaju da tokom noći napuštaju dom, a posebno se pazi na mir i tišinu.
Crkva tokom godine četiri puta obeležava spomen arhiđakona Stefana, a jedan od tih datuma je 15. avgust, kada se slavi kao Sveti Stefan letnji, odnosno Stevan Vetroviti. Na Kosovu i Metohiji, kao hramovna slava obeležava se u manastiru Banjska, kao i u crkvi u Velikoj Hoči.
